Rzecznik Praw Pacjenta: Diabeł tkwi w szczegółach

Znajomość praw pacjenta zaczyna się od ogólnych zasad, ale o jakości leczenia i bezpieczeństwie decydują detale – mówi Bartłomiej Chmielowiec, Rzecznikiem Praw Pacjenta, w rozmowie z Lucyną Krysiak.

Jaki jest stan wiedzy lekarzy i lekarzy dentystów na temat praw pacjenta?

Wiedza lekarzy i lekarzy dentystów o prawach pacjenta jest nierówna i naznaczona dużą dozą ogólności. Podstawy tego prawa są zazwyczaj znane, najwięcej wątpliwości budzą szczegóły – informacje o ryzykach i alternatywach, dokumentowaniu świadomej zgody, zapewnieniu intymności i godności oraz komunikacji dotyczącej zdarzeń niepożądanych. Stąd ogromna potrzeba edukacji, która przybliża przepisy prawa do codziennej praktyki klinicznej.

Wprawdzie obowiązki związane z uzyskiwaniem świadomej zgody, poszanowaniem godności i intymności pacjenta czy informowaniem o możliwych następstwach terapii są w obowiązujących przepisach precyzyjnie opisane i dobrze ugruntowane, jednak w praktyce ich stosowanie nadal wymaga wzmacniania, szczególnie w zakresie transparentnej komunikacji i dokumentowania procesu decyzyjnego.

Dlatego Naczelna Izba Lekarska oraz Rzecznik Praw Pacjenta podpisali porozumienie o współpracy w sprawie kształcenia i upowszechniania wiedzy dotyczącej ochrony praw pacjenta, którego celem jest edukacja lekarzy i lekarzy dentystów w tym zakresie. Pierwsze szkolenia COBIK NIL organizuje już w marcu tego roku.

Dlaczego to porozumienie jest tak ważne?

Ponieważ wiedza na temat obowiązujących praw pacjenta przekłada się bezpośrednio na bezpieczeństwo i jakość udzielanych świadczeń. Edukacja lekarzy i lekarzy dentystów w tym zakresie jest więc kluczowa. Znajomość praw pacjenta ułatwia właściwą komunikację, wspiera podejmowanie decyzji w oparciu o świadomą zgodę, wzmacnia zaufanie w relacji lekarz–pacjent oraz zmniejsza ryzyko nieporozumień i naruszeń, które mogą skutkować skargami lub sporami. Zachęcam więc gorąco do udziału w szkoleniach.

Czego lekarz i lekarz dentysta może uniknąć, będąc obeznanym w tej tematyce?

Przede wszystkim nieporozumień w relacji z pacjentem, skarg wynikających z niedopełnienia obowiązku informacyjnego, problemów z prawidłowym uzyskaniem i udokumentowaniem świadomej zgody, a także zarzutów dotyczących naruszenia intymności i godności pacjenta. To z kolei ogranicza ryzyko postępowań wyjaśniających i sporów prawnych, a na co dzień po prostu porządkuje standard komunikacji i dokumentowania procesu leczenia – a skala zgłoszeń pokazuje, jak duży jest ten obszar trudności. W 2024 r. Rzecznik Praw Pacjenta odnotował 10 415 zgłoszeń dotyczących prawa do informacji.

Znajomość praw pacjenta pozwala także lekarzom i lekarzom dentystom wyeliminować najczęstsze przyczyny skarg, takie jak niewłaściwe przekazanie informacji o stanie zdrowia, leczeniu czy rokowaniu, które stanowią istotną część zgłoszeń. Dobra znajomość prawa dotycząca świadomej zgody, poszanowania godności oraz właściwej dokumentacji zmniejsza również ryzyko odpowiedzialności prawnej wynikającej z jego naruszenia. Świadomość wymienionych korzyści może zachęcić do udziału w szkoleniach, gdyż podniesienie kompetencji w tym obszarze przekłada się bezpośrednio na bezpieczniejszą i bardziej przewidywalną praktykę zawodową.

Jak w oparciu o przegląd dotychczasowych zgłoszeń do Rzecznika Praw Pacjenta kształtuje się wykorzystanie Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych?

Przegląd dotychczasowych zgłoszeń i wniosków pokazuje rosnące wykorzystanie Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych jako pozasądowej ścieżki uzyskania świadczenia. W 2025 r. wpłynęło ponad 2,5 tys. wniosków, a rzecznik wydał ponad 1314 decyzji, w tym 586 decyzji przyznających świadczenie na łączną kwotę 34 mln zł. Dane te dowodzą, że Fundusz to skuteczny i szybki mechanizm kompensacyjny, oparty na postępowaniu administracyjnym bez konieczności wykazywania winy, co skraca drogę pacjentom do uzyskania wsparcia.

Jednocześnie analiza napływających zgłoszeń pozwala identyfikować powtarzające się problemy i obszary ryzyka, co może być wykorzystywane do działań informacyjnych, edukacyjnych oraz wspierania poprawy bezpieczeństwa pacjentów w ujęciu systemowym. Szkolenia prowadzone w marcu 2026 r. skupią się więc wokół kluczowych zagadnień praw pacjenta, w tym prawa do informacji, zgody oraz godności i intymności, wraz z analizą najczęstszych naruszeń, zdarzeń niepożądanych oraz Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych.

Źródło: „Gazeta Lekarska” nr 3/2026