PWZ dla obywateli Ukrainy: rządowy projekt ustawy nie spełnia oczekiwań NRL
Władze samorządu lekarskiego ponownie apelują o zniesienie uproszczonych procedur przyznawania obywatelom Ukrainy uprawnień do wykonywania zawodu lekarza. Tymczasem rząd chce wprowadzić trzeci przepis przejściowy dotyczący stopniowego wygaszania możliwości uzyskiwania przez nich warunkowego PWZ.
Projekt ustawy wygaszającej przepisy o pomocy obywatelom Ukrainy uchyla art. 58a–64b tzw. specustawy ukraińskiej, w tym art. 61 dotyczący zasad wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty przez obywateli Ukrainy. Jednocześnie jednak w art. 47 ust. 1 (w wersji przyjętej przez Sejm – art. 50 ust. 1) wprowadza w praktyce kolejny, trzeci już przepis przejściowy – zwraca uwagę Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej.
Chodzi o przepisy umożliwiające przyznawanie obywatelom Ukrainy warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarza lub lekarza dentysty bez konieczności nostryfikacji dyplomu i zdawania egzaminów końcowych. Rozwiązania te wprowadzono w odpowiedzi na kryzysy wywołane najpierw pandemią COVID-19, a następnie wojną na Ukrainie.
Od 24 października 2024 r. nie można już składać nowych wniosków o warunkowe PWZ, jednak nadal obowiązuje tryb przyznawania prawa wykonywania zawodu na określony zakres obowiązków lub na czas i miejsce zatrudnienia rozwiązanie, którego uchylenia NRL domaga się od dłuższego czasu. W praktyce oznacza to, że aby podjąć pracę jako lekarz w Polsce, wystarczy przedstawić w Ministerstwie Zdrowia dyplom ukończenia studiów medycznych oraz oświadczenie o znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1 (od 24 października 2024 r. wymagany jest już dokument potwierdzający znajomość języka).
Nadal nie ma obowiązku nostryfikacji dyplomu ani odbycia stażu podyplomowego. Poprzednia nowelizacja zobowiązała dodatkowo lekarzy, którzy uzyskali zgodę na wykonywanie zawodu w tym trybie, do złożenia wniosku o przyznanie PWZ do okręgowej rady lekarskiej w ciągu sześciu miesięcy od jej otrzymania. NRL natomiast została zobowiązana do niezwłocznego informowania ministra zdrowia o wszystkich znanych jej rozstrzygnięciach, także sądów administracyjnych, dotyczących przyznawania prawa wykonywania zawodu.
NRL: to już trzeci przepis przejściowy
W procedowanym obecnie projekcie ustawy zastrzeżenia samorządu lekarskiego budzi przepis przejściowy zawarty w art. 47 ust. 1 (po zmianach sejmowych – art. 50 ust. 1). Przewiduje on, że wobec osób, które uzyskały zgodę, o której mowa w art. 61 ust. 1 uchylanej ustawy, stosuje się odpowiednio art. 7 ust. 9–22 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a więc przepisy nadal umożliwiające uproszczone nabywanie uprawnień zawodowych po spełnieniu określonych warunków.
NRL podkreśla, że jest to już trzeci przepis przejściowy dotyczący wygaszania możliwości uzyskiwania warunkowego PWZ przez obywateli Ukrainy, co prowadzi do nieczytelności regulacji i ich skutków. Jednocześnie treść przepisu, zdaniem samorządu, nie odpowiada celowi wskazanemu w uzasadnieniu projektu.
Lekarze przypominają, że art. 61 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy miał charakter epizodyczny. Przez 32 miesiące, licząc od 24 lutego 2022 r., minister zdrowia mógł udzielać zgody na wykonywanie zawodu, a okręgowe rady lekarskie – przyznawać warunkowe PWZ na zasadach określonych w art. 7 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Termin ten upłynął 24 października 2024 r.
Samorząd wskazuje również, że kwestie przejściowe dotyczące tych postępowań zostały już uregulowane w dwóch wcześniejszych nowelizacjach – z 15 maja 2024 r. i 12 września 2025 r. Szczególnie ta druga wyczerpuje, zdaniem NRL, potrzebę dalszych regulacji, ponieważ wyznaczyła sześciomiesięczny termin, liczony od 30 września 2025 r., na złożenie wniosku o warunkowe PWZ oraz przesądziła, że postępowania wszczęte wcześniej toczą się według dotychczasowych zasad.
W ocenie NRL nie ma więc potrzeby ponownego regulowania sytuacji osób posiadających jedynie zgodę ministra zdrowia. Konieczne jest natomiast uregulowanie statusu tych, którym właściwa rada lekarska już przyznała warunkowe PWZ na podstawie uchylanego art. 61. Prezydium NRL proponuje zatem, aby art. 47 (obecnie art. 50) odnosił się wyłącznie do osób, które uzyskały warunkowe prawo wykonywania zawodu, a nie jedynie zgodę ministra. Taka zmiana, jak argumentuje samorząd, pozwoliłaby z jednej strony zapewnić ciągłość pracy lekarzom posiadającym warunkowe PWZ, a z drugiej jasno określić ramy prawne ich dalszego zatrudnienia.
Jednocześnie NRL zwraca uwagę, że projekt ustawy nie realizuje postulatu całkowitego zniesienia obu uproszczonych trybów dostępu do zawodu lekarza i lekarza dentysty. Przypomina, że tryby te zwalniają z obowiązku nostryfikacji dyplomu spoza UE, odbycia stażu podyplomowego oraz zdania egzaminu z języka polskiego w zakresie niezbędnym do pracy z pacjentem.
Dodatkowe rozwiązania
Projekt ustawy wygaszającej przepisy „specustawy ukraińskiej” został uchwalony przez Sejm 23 stycznia br. i trafił do Senatu. Przewiduje on również m.in. przedłużenie możliwości zatrudniania w domach pomocy społecznej (DPS) pielęgniarek i położnych niespełniających wymogu znajomości języka polskiego określonego w ustawie o pracownikach samorządowych.
DPS-y od lat zmagają się z poważnym niedoborem personelu pielęgniarskiego, a zatrudnianie pielęgniarek z Ukrainy pozwala uzupełnić te braki. W uzasadnieniu podkreślono, że bariera językowa w takich placówkach jest ograniczana dzięki wsparciu zespołu, prostym procedurom oraz powtarzalnym czynnościom, które ułatwiają adaptację językową.
