HPV HR zamiast cytologii: wyniki polskiego pilotażu zmieniają standard profilaktyki
Analiza wyników pilotażowego badania opublikowane w „The Lancet Regional Health – Europe”, potwierdzają, że testy HPV HR niemal dwukrotnie skuteczniej wykrywają stany przedrakowe szyjki macicy niż tradycyjna cytologia.
Badanie objęło ponad 33 tys. kobiet i jest największym oraz najbardziej kompleksowym projektem tego typu w Europie Środkowo‑Wschodniej. Otrzymane dane stanowią przełom nie tylko dla polskiego systemu ochrony zdrowia. Trendy wyznaczone przez zespół Narodowego Instytutu Onkologii wskazują kierunek zmian dla krajów, które wciąż opierają profilaktykę raka szyjki macicy na cytologii.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska‑Grenda podkreśla, że publikacja w „The Lancet” to „sukces naukowy o bezpośrednim znaczeniu dla pacjentek”. Jej zdaniem wyniki powinny przełożyć się na praktykę kliniczną w poradniach ginekologiczno‑położniczych realizujących program profilaktyki finansowany przez NFZ.
Rekomendacje European Commission Initiative on Cervical Cancer z 2025 roku wskazują testy molekularne HPV HR jako jedyną zalecaną metodę badań przesiewowych w Europie. Prof Andrzej Nowakowski, współautor tych wytycznych i kierownik polskiego pilotażu, podkreśla, że wyniki potwierdzają konieczność pełnego odejścia od cytologii jako podstawowego narzędzia screeningu. W krótkiej perspektywie oznacza to transformację krajowego programu profilaktyki — pozostawienie testu HPV HR jako badania pierwszego wyboru oraz stosowanie cytologii na podłożu płynnym wyłącznie jako testu uzupełniającego.
Jak zaznacza dr hab. n. med. Beata Jagielska, dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii, test HPV HR nie tylko wykrywa zmiany przedrakowe znacznie skuteczniej, ale także identyfikuje obecność wirusa mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. Informacja o zakażeniu pozwala na zwiększenie czujności onkologicznej i odpowiednie monitorowanie pacjentki.
Pilotaż „HPV‑DNA”, realizowany w latach 2019–2023 przez Narodowy Instytut Onkologii we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, NFZ oraz ośmioma konsorcjami regionalnymi, miał na celu porównanie skuteczności cytologii i testu HPV HR w warunkach rutynowej praktyki klinicznej. Projekt o wartości ponad 6 mln zł doprowadził do bezpośredniej zmiany standardów badań przesiewowych w Polsce, a jego wyniki będą punktem odniesienia dla krajów, które wciąż stosują cytologię jako podstawową metodę screeningu.
Opublikowana 8 maja 2026 roku praca naukowa autorstwa zespołu prof. Nowakowskiego potwierdza blisko dwukrotnie wyższą skuteczność testów HPV HR w wykrywaniu zmian CIN2+ w porównaniu z cytologią. To jedno z nielicznych na świecie badań o takiej konstrukcji i skali. https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(26)00109-2/fulltext
