Państwo kontra pseudomedycyna. Nowe przepisy z myślą o pacjentach
Projekt nowelizacji ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta został przyjęty przez Komitet Stały Rady Ministrów i wkrótce trafi pod obrady rządu. Celem zmian jest skuteczniejsza ochrona pacjentów przed pseudomedycznymi praktykami.
Inicjatorem projektu jest Rzecznik Praw Pacjenta, natomiast Ministerstwo Zdrowia nadzoruje przebieg prac legislacyjnych. Impulsem do jego przygotowania jest narastający problem szarlatanerii, dezinformacji medycznej oraz działalności podmiotów podszywających się m.in. pod lekarzy.
Dlaczego potrzebna jest nowelizacja?
– Państwo ma obowiązek chronić pacjentów wszędzie tam, gdzie zagrożone jest ich zdrowie lub życie. Celowe wprowadzanie w błąd, szerzenie dezinformacji czy wykorzystywanie trudnych sytuacji życiowych do zarabiania pieniędzy nie może być tolerowane. Nowelizacja ma zatrzymać proceder przypisywania właściwości leczniczych preparatom i metodom, które nie mają potwierdzonej skuteczności, a często są wręcz szkodliwe – podkreśla minister zdrowia Jolanta Sobierańska‑Grenda.
Ze względu na wagę regulacji projekt został poddany szerokim konsultacjom społecznym. Przekazano go ponad 120 instytucjom i organizacjom, a każdy zainteresowany mógł zgłosić swoje stanowisko. Wpłynęło ponad cztery tysiące uwag, które szczegółowo przeanalizowano. – Wypracowaliśmy przepisy, które realnie wzmocnią ochronę pacjentów przed podmiotami działającymi wyłącznie w celach biznesowych i świadomie wprowadzającymi w błąd – zaznacza Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec.
Bezpieczeństwo pacjentów najważniejsze
Najważniejszym celem nowelizacji jest zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów. Projekt przewiduje możliwość eliminowania takich praktyk jak: diagnozowanie i leczenie chorób bez wymaganych uprawnień medycznych, oferowanie metod niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną, przedstawianych jako skuteczne terapie, rozpowszechnianie dezinformacji medycznej, w tym promowanie niesprawdzonych metod lub podważanie uznanych standardów leczenia.
Ministerstwo Zdrowia i Rzecznik Praw Pacjenta podkreślają, że skala niebezpiecznych praktyk rośnie wraz z rozwojem nowych kanałów komunikacji oraz narzędzi AI, wykorzystywanych przez oszustów medycznych. Problem ten sygnalizują zarówno pacjenci, jak i media. Nowelizacja ma również istotne znaczenie dla środowiska medycznego, które coraz częściej musi mierzyć się z konsekwencjami stosowania przez pacjentów niesprawdzonych terapii, preparatów czy zaniechania leczenia zgodnego z wiedzą naukową. Wielokrotnie poparcie dla zmian deklarował m.in. samorząd lekarski.
Projekt nie ogranicza prowadzenia działalności gospodarczej jako takiej. Zakazane będzie natomiast przypisywanie usługom lub metodom cech świadczeń zdrowotnych, jeśli nie spełniają one kryteriów aktualnej wiedzy medycznej i nie mają naukowo udowodnionej skuteczności w leczeniu chorób.
Postępowania dotyczące praktyk pseudomedycznych będzie prowadził Rzecznik Praw Pacjenta, korzystając z wcześniejszych doświadczeń w sprawach naruszeń zbiorowych praw pacjentów. Rzecznik prowadzi rocznie kilkaset takich postępowań.
Projektowane przepisy przewidują wprowadzenie m.in. wysokich kary finansowych (– do 1 mln zł), nakazu natychmiastowego zaniechania niezgodnych z prawem praktyk, instytucjię publicznego ostrzeżenia Rzecznika Praw Pacjenta, które ma informować obywateli o potencjalnym zagrożeniu, a także decyzji zabezpieczających. Te ostatnie będą polegać na nakazie czasowego wstrzymania działań, które mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia pacjentów.
