Historycy medycyny na konferencji z cyklu „Lekarz jako autor i bohater literacki” (foto)

W dniach 18-19 listopada 2026 r. we Wrocławiu odbyła się VII Ogólnopolska Konferencja Naukowa w ramach cyklu „Lekarz jako autor i bohater literacki”. Tym razem temat przewodni brzmiał „Medycyna i pamięć kulturowa”.

Patronat Honorowy nad całym przedsięwzięciem objęli: Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej dr n. med. Łukasz Jankowski, dwóch Prezesów Okręgowych Rad Lekarskich, dr n. med. Wojciech Florjański (Dolnośląska Izba Lekarska – DIL) i dr n. med. Przemysław Rosak (Śląska Izba Lekarska – ŚIL), oraz czterech Rektorów – prof. Piotr Ponikowski (UMed. im. Piastów Śląskich we Wrocławiu), prof. Zbigniew Krasiński (UMed im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu), prof. Robert Olkiewicz (Uniwersytet Wrocławski), prof. Arkadiusz Wójs (Politechnika Wrocławska).

Warto przypomnieć, iż spiritus movens tego niezwykle cennego cyklicznego spotkania naukowców, zajmujących się szeroko rozumianą historią medycyny, byli prof. dr hab. Edward Białek, kierownik Zakładu Dydaktyki Literatury Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego i dr nauk o zdrowiu Dariusz Lewera z Ośrodka Pamięci i Dokumentacji Historycznej DIL, którzy także w tym roku perfekcyjnie kierowali przebiegiem całej konferencji.

Unikalna wartość ich pomysłu polega na spotkaniu badaczy reprezentujących różne dziedziny (literaturoznawstwo, historia medycyny, historia, medycyna, etyka, językoznawstwo itp.), co pozwala spojrzeć na zadany temat w bardzo szerokim kontekście i zdecydowanie pogłębić wiedzę w tym zakresie. Niżej podpisani byli zaszczyceni, iż znaleźli się w Komitecie Naukowym konferencji jako przedstawiciele Komisji Historycznej Wojskowej Izby Lekarskiej (KH WIL), które to gremium zgromadziło prawdziwie elitarne grono znakomitych naukowców.

Miłą częścią konferencji było wyróżnienie osób, które swoimi dokonaniami zasłużyły na wyjątkowe uhonorowanie. Kapituła nagrody „Stetoskop Wiktora” postanowiła, że ta piękna statuetka pomysłu dr. D. Lewery – kopia oryginalnego stetoskopu lejkowego należącego do prof. Zdzisława Wiktora (1911-1970), znakomitego lekarza nefrologa i wybitnego historyka medycyny – w tym roku trafi do rąk prof. Ewy Baum, kierownik Katedry Nauk Społecznych i Humanistycznych UMed w Poznaniu.

Doktorom Krzysztofowi i Zbigniewowi Kopocińskim przypadł honor wyróżnienia Medalem gen. Bronisława Malewskiego, w imieniu KH WIL, czterech wyjątkowo niezwykłych osób. Warto przypomnieć, iż medal ten – poświęcony pamięci Naczelnego Lekarza 1. Korpusu Polskiego, a następnie Szefa Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych – został wydany przez Wojskową IL w 35-lecie jej powstania, a pomysłodawcami byli ww. przedstawiciele komisji.

To jakże piękne w swojej formie wyróżnienie trafiło do dwóch wybitnych nestorów świata medycyny: prof. Andrzeja Kierzka i prof. Edmunda Waszyńskiego – znakomitych lekarzy i historyków medycyny, ciągle aktywnych (mimo podeszłego wieku) i inspirujących młodsze pokolenie. Medalami wyróżniono także prof. Edwarda Białka i dr. Dariusza Lewerę, niestrudzonych twórców cyklu konferencji „Lekarz jako autor i bohater literacki”. Wszystkim wyróżnionym należy serdecznie pogratulować i liczyć, że ich przykład natchnienie kolejne pokolenia do pracy naukowej.

Konferencję otworzyła projekcja znakomitego filmu pt. „Profesor Zygmunt Albert” w reżyserii Stanisława Wolnego, w którego temat wprowadził prof. Krzysztof Wronecki (Ośrodek Pamięci i Dokumentacji Historycznej DIL). Warto podkreślić, iż Zygmunt Albert to nie tylko wybitny lekarz związany ze Lwowem i Wrocławiem, ale także niestrudzony badacz zbrodni dokonanej na polskich naukowcach w lipcu 1941 r. na Wzgórzach Wuleckich we Lwowie, który udowodnił sprawstwo kierownicze Niemców i znaczący współudział w kaźni Ukraińców (przygotowanie list proskrypcyjnych, bezpośredni udział w mordach itd.).

Do udziału w konferencji organizatorzy zakwalifikowali łącznie niemal 70 referatów, a ich pisemne i pełne wersje znalazły się w trzytomowej, pięknie wydanej monografii. W krótkiej relacji nie sposób omówić wszystkich zaprezentowanych wystąpień. Poruszana tematyka była różnorodna, a dominująca większość prac stała na bardzo wysokim poziomie.

KH WIL reprezentowali dr n. med. K. Kopociński i dr n. med. Z. Kopociński, którzy przedstawili referat pt. „Płk doc. dr Zygmunt Stanisław Żołędziowski (1891-1957) – wojskowy okulista z piłkarskim sercem”, poświęcony postaci znakomitego okulisty i dzielnego oficera WP, a jednocześnie wybitnego działacza sportowego związanego z Wojskowym Klubem Sportowym „Legia” Warszawa i Polskim Związkiem Piłki Nożnej (postać występująca na łamach monografii autorstwa braci Kopocińskich pt. „Polscy okuliści wojskowi w dwudziestoleciu międzywojennym”).

Zainteresowanie wzbudził także interesujący wykład prof. Krzysztofa Siemianowicza, kierownika Ośrodka Dziedzictwa Historycznego NIL, pt. „Odkrywanie człowieka – rzecz o profesorze Tadeuszu Ginko”, w którym autor zaprezentował sylwetkę wybitnego lekarza, ale także wspaniałego karykaturzysty. Z kolei Katarzyna B. Fulbiszewska (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) w referacie pt. „Każda fotografia ma swoją historię” przedstawiła w arcyciekawy i błyskotliwy sposób część niezwykle wartościowej kolekcji archiwalnych fotografii zgromadzonych w Muzeum Medycyny i Farmacji ŚIL w Katowicach.

Dwoje autorów wygłosiło niezwykle interesujące referaty dotyczące rodzin lekarskich i kształtowania się kolejnych pokoleń medyków w oparciu o doświadczenia swych protoplastów. Pierwszym był prof. Wojciech Kustrzycki (DIL, Dolnośląskie Centrum Chorób Serca), który w zajmujący sposób przedstawił postać prof. Anatola Kustrzyckiego, swego ojca i nauczyciela. Z kolei prof. Dorota Pojda-Wilczek (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) w referacie pt. „Jak Konrad został okulistą. Z listów dziadka do babci” zrekonstruowała, na podstawie korespondencji zachowanej w rodzinnym archiwum, rozwój kariery zawodowej i problemy napotykane na tej drodze przez krewnego Autorki.

Wielkie uznanie wzbudził także dr Dariusz Lewera (Ośrodek Pamięci i Dokumentacji Historycznej DIL), który w niezwykle skondensowanej, a jednocześnie ciekawej formie zdołał przedstawić „80 lat działalności klinicznej, naukowej i dydaktycznej Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu”.

Wszystkie osoby zainteresowane sztuką medalierską mogły poczuć się w pełni usatysfakcjonowane wysłuchaniem wykładu prof. Krzysztofa Zapałowicza (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) pt. „Ikonografia portretowych medali medycznych z krajów Europy i Ameryki Północnej od renesansu do współczesności”. Warto podkreślić, iż Autor jest doskonałym znawcą omawianej tematyki, czego dowodem jest także opracowany już w 2024 r. wspólnie z Katarzyną B. Fulbiszewską (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) znakomity album pt. „Zasłużeni w medycynie. Medale ze zbiorów Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach”.

Postać prof. Edmunda Waszyńskiego, nestora polskich historyków medycyny, w sposób niezwykle barwny i ciekawy zaprezentowała dr Lidia Dymalska-Kubasik (Stowarzyszenie Medici Integri) w referacie pt. „Afirmacja nauki, szacunek dla życia. Harmonia wiedzy, etyki i sztuk bycia lekarzem w życiu i dziele profesora Edmunda Waszyńskiego”.

Interesujące i bardzo oryginalne spojrzenie na ojca współczesnej medycyny przedstawił prof. Eugeniusz Józef Kucharz (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) w referacie pt. „Hippokrates – mity i fakty”. Z kolei dr n. med. Anna Kotulska-Kucharz (Ośrodek Dokumentacji Historycznej ŚIL) przypomniała postać Anne Sullivan, pionierki na polu przełamywania barier komunikacyjnych osób głuchoniewidomych. W krótkiej relacji nie sposób omówić wszystkich zaprezentowanych prac. Osoby zainteresowane odsyłamy do pięknie wydanych, w renomowanym wrocławskim wydawnictwie Quaestio, publikacji pokonferencyjnej.

Zjazd naukowców to także doskonała możliwość wymiany myśli i doświadczeń pomiędzy osobami ogarniętymi pasją opisywania dziejów medycyny. Prawdziwa kolejka fanów ustawiła się przy stoliku, przy którym prof. Andrzej Kierzek, wybitność na firmamencie polskiej historii medycyny, podpisywał swe najnowsze dzieło pt. „Medyczne miscellanea Leonarda da Vinci” (Wrocław 2026). Niżej podpisani zostali obdarowani przez Autora tym dziełem, opatrzonym miłą dedykacją, co poczytujemy za wielki honor i zaszczyt.

Należy podkreślić, że w konferencji udział wzięła cała Rada Programowa Ośrodka Dziedzictwa Historycznego NIL, obok jego kierownika prof. Krzysztofa Siemianowicza, obecni byli: prof. Barbara Bruziewicz-Mikłaszewska, dr Ewa Szczutowska (OIL w Płocku), doktorzy n. med. Krzysztof i Zbigniew Kopocińscy (KH WIL). Była to znakomita możliwość wymiany myśli, dzielenia się pomysłami i kreślenia planów na przyszłość, a te zapowiadają się dla ODH NIL niezwykle interesująco.

Podsumowując należy wyrazić ogromne wyrazy wdzięczności wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do tak perfekcyjnej organizacji konferencji, w szczególności prof. E. Białkowi i dr. D. Lewerze. Niskie ukłony należą się całej DIL, która użyczyła swej wspaniałej sali konferencyjnej oraz udzieliła szerokiego wsparcia organizacyjnego, co wystawia dolnośląskim lekarzom jak najlepsze świadectwo i plasuje tę izbę na czołowych miejscach wśród innych OIL, jeśli chodzi o dbałość o tradycję i zrozumienie znaczenia historii medycyny dla teraźniejszości oraz przyszłości.

Dziękujemy wszystkim uczestnikom konferencji, w szczególności moderatorom, a także autorom referatów, których prace będą z całą pewnością użyteczne dla wielu osób zainteresowanych taką tematyką. Historia est vita memoriae et magistra vitae! Do zobaczenia za rok ponownie w magicznym Wrocławiu.

dr n. med. Zbigniew Kopociński, dr n. med. Krzysztof Kopociński (Komisja Historyczna Wojskowej Izby Lekarskiej, Ośrodek Dziedzictwa Historycznego NIL)