Kontrowersyjna reforma MZ: środowisko przeciw skróceniu stażu 

Ministerstwo Zdrowia opublikowało projekt nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz kilku innych ustaw, zapowiadając jedną z największych reform kształcenia medycznego od lat. Dokument przewiduje gruntowną przebudowę systemu nauczania przed- i podyplomowego, zmianę zasad naboru na specjalizacje, nowe reguły egzaminów końcowych oraz modyfikację kredytów na studia medyczne.  

Projekt trafił do konsultacji publicznych, jednak już teraz budzi poważne kontrowersje w środowisku lekarskim, studenckim i akademickim. Największa zmiana dotyczy sposobu przydzielania miejsc szkoleniowych. Miejsca rezydenckie mają być przypisywane przez wojewodów do konkretnych jednostek, zgodnie z potrzebami kadrowymi regionu. Lekarze będą wybierać spośród tych właśnie miejsc. Chodzi o wyrównanie dostępu do specjalistów między regionami. Lekarze mają trafiać do jednostek akredytowanych działających na obszarach z największym deficytem specjalistów. 

Przed każdym postępowaniem kwalifikacyjnym wojewoda opublikuje listę jednostek z przyznanymi miejscami rezydenckimi i pozarezydenckimi. Lista będzie tworzona na podstawie map potrzeb zdrowotnych oraz wytycznych MZ. Projekt zakłada również koniec z przenoszeniem rezydentury między jednostkami. Rezydent będzie mógł zmienić miejsce szkolenia, ale bez „zabierania” ze sobą finansowanego miejsca. 

Zmiany w trybie pozarezydenckim

Resort chce częściowo uwolnić tryb pozarezydencki. Jednostki akredytowane będą mogły samodzielnie tworzyć miejsca szkoleniowe w tym trybie (w granicach określonych rozporządzeniem) i prowadzić na nie nabór. Będą też mogły wnioskować o zamianę miejsca pozarezydenckiego na rezydenckie. Zastrzeżenia wobec nowych przepisów zgłaszają zarówno organizacje lekarskie, jak i środowisko studenckie. Przewodniczący Porozumienia Rezydentów Sebastian Goncerz podkreśla, że popiera jedynie zapis dotyczący likwidacji jawnej bazy pytań do LEK, która obecnie stanowi ok. 70 proc. puli egzaminacyjnej.

Środowisko lekarskie alarmuje, że nowe przepisy mogą całkowicie odebrać młodym lekarzom realny wpływ na wybór miejsca odbywania rezydentury. Dotychczas wielu kandydatów miesiącami przygotowywało się do rekrutacji, analizując jakość szkolenia w poszczególnych jednostkach, rozmawiając z rezydentami czy odwiedzając oddziały. W świetle projektu ustawy wysiłki te mogą okazać się bez znaczenia.

Zgodnie z proponowanymi przepisami:

„[…] lekarze zakwalifikowani na specjalizacje będą kierowani do jednostek znajdujących się na obszarach danego województwa, gdzie występuje największe zapotrzebowanie na specjalistów w danej dziedzinie medycyny […]”. – czytamy w mediach społecznościowych Porozumienia Rezydentów OZZL. 

Oznacza to, że ostateczny przydział będzie zależał nie od preferencji lekarza, lecz od decyzji Ministerstwa Zdrowia, a możliwość późniejszego przeniesienia zniknie. 

W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której osoba z najwyższym wynikiem w województwie, planująca np. chirurgię ogólną w dużym ośrodku klinicznym, zostanie skierowana do jednostki powiatowej, ponieważ tam – według algorytmu – zapotrzebowanie jest największe. 

Projekt ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, skierowany w poniedziałek, 8 czerwca do konsultacji publicznych, nie uwzględnia żadnych z licznych uwag zgłaszanych przez środowisko lekarskie. Resort utrzymał wszystkie krytykowane wcześniej rozwiązania, w tym nowe zasady przydziału miejsc rezydenckich. 

Projekt przewiduje likwidację jawnej bazy pytań do LEK i LDEK. Obecnie 70 proc. pytań pochodzi z opublikowanej bazy, co jak wskazuje MZ, zniekształca funkcję egzaminu jako miernika jakości kształcenia. Aby wyrównać szanse, wyniki LEK/LDEK uzyskane w okresie obowiązywania bazy mają być przeliczane przez współczynnik 0,7. Państwowy Egzamin Specjalizacyjny ma być obowiązkowo kończony egzaminem ustnym (praktycznym). Obecnie dotyczy to tylko osób z wynikiem pisemnym poniżej 75 proc. 

Nowość: Państwowy Egzamin Kompetencyjny (PEK)

PEK ma weryfikować wiedzę z modułu podstawowego w trakcie szkolenia specjalizacyjnego. Będzie obowiązywał również specjalizacje jednolite. 

Negatywny wynik nie przerwie szkolenia, ale bez zdania PEK nie będzie można przystąpić do PES. Zaliczenie egzaminu umożliwi samodzielne udzielanie świadczeń w zakresie ukończonego modułu. Projekt wprowadza mechanizm dyscyplinujący lekarzy, którzy nie zdobyli wymaganej liczby punktów edukacyjnych. Izby lekarskie będą mogły egzekwować realizację obowiązku, z rocznym okresem przejściowym na uzupełnienie zaległości. 

Staż podyplomowy skrócony do 6 miesięcy

Resort podtrzymuje plan skrócenia stażu podyplomowego: 

• dla lekarzy dentystów – z 12 do 6 miesięcy, 

• dla lekarzy – z 13 do 6 miesięcy. 

MZ argumentuje, że jakość staży jest nierówna, a ich koszt wysoki. W 2024 r. staże kosztowały system ok. 1,4 mld zł, podczas gdy roczne dofinansowanie dziewięciu uczelni medycznych wynosi ok. 3 mld zł. 

Reformę popiera m.in. prof. Leszek Domański, rektor Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, wskazując na rosnącą rolę centrów symulacji i praktycznego kształcenia na uczelniach. 

Skrócenie o połowę stażu podyplomowego lekarzy i lekarzy dentystów to jeden z kluczowych zapisów projektu nowelizacji ustawy o zawodzie lekarza przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Propozycja budzi sprzeciw szerokiego grona środowiska medycznego: samorządu lekarskiego, Porozumienia Rezydentów, organizacji studenckich oraz części uczelni medycznych. Krytycy podkreślają, że tak znaczące ograniczenie czasu stażu może przełożyć się na pogorszenie przygotowania praktycznego młodych lekarzy i obniżyć jakość kształcenia przeddyplomowego. 

Przedstawiciele środowiska lekarskiego podkreślają, że upraktycznienie studiów nie jest w stanie zastąpić stażu podyplomowego. Jak zaznaczał jakiś czas temu Marcin Karolewski, przewodniczący Komisji ds. Szpitalnictwa Naczelnej Izby Lekarskiej, nawet najlepiej zaplanowane zajęcia kliniczne nie pozwolą studentowi poznać pełnego spektrum obowiązków i odpowiedzialności związanych z pracą lekarza. 

Studenci odbywają zajęcia głównie w szpitalach klinicznych, gdzie mają kontakt z medycyną na najwyższym poziomie. Staż natomiast daje możliwość zobaczenia, jak wygląda codzienna praktyka w różnych typach placówek, w odmiennych warunkach organizacyjnych i zróżnicowanych zespołach. 

Zmiany dla lekarzy spoza UE

Projekt zakłada likwidację uproszczonej procedury uzyskiwania PWZ dla lekarzy spoza UE. Wnioski będzie można składać tylko do 31 grudnia 2026 r. Po tym terminie konieczna będzie pełna procedura: nostryfikacja dyplomu lub LEW. Dla specjalistów spoza UE wprowadzony zostanie Specjalizacyjny Egzamin Weryfikacyjny (SEW) – płatny, przeprowadzany na zasadach PES.

Kredyty na studia medyczne: nowe zasady

Projekt przewiduje m.in.:

• rezygnację z obowiązku równych transz semestralnych,
• możliwość rozłożenia spłaty kredytu na raty w przypadku skreślenia z listy studentów,
• zmianę sposobu liczenia oprocentowania,
• możliwość rezygnacji z części kredytu po przejściu na studia nieodpłatne,
• doprecyzowanie sytuacji, w których bank może odmówić udzielenia kredytu. Uwagi do projektu można zgłaszać przez 30 dni od publikacji.