Odpowiedzialność zawodowa lekarzy: czas na zmiany

Samorząd lekarski pracuje nad zmianami, które mają gruntownie wzmocnić system odpowiedzialności zawodowej. Ostatni głos w tej sprawie będzie należał do Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Lekarzy.

Naczelna Rada Lekarska na posiedzeniu 23 października podjęła decyzję o zwołaniu Nadzwyczajnego Krajowego Zjazdu Lekarzy. Obrady odbędą się w dniach 26-27 listopada 2027 r. i mogą mieć bezpośredni wpływ na pracę wielu lekarzy i lekarzy dentystów.

Podczas zjazdu kilkuset delegatów ma zaakceptować przygotowywaną właśnie kompleksową reformę w obszarze odpowiedzialności zawodowej. Wymaga to m.in. nowelizacji niektórych ustaw, co samorząd chce zaproponować politykom. Delegaci mają też dokonać zmian w niektórych przepisach wewnętrznych.

Dla przypomnienia: nadzwyczajny zjazd obraduje wyłącznie nad sprawami, dla których zostaje on zwołany. W maju 2024 r., podczas poprzedniego NKZL, uchwalono nowy Kodeks Etyki Lekarskiej.

Wzmocnienie jest konieczne

Kilka miesięcy temu, w maju 2026 r., odbył się XVII Krajowy Zjazd Lekarzy. Najważniejszym punktem obrad był wybór nowych władz samorządu na kolejne cztery lata. I choć w czasie dyskusji – zarówno na sali obrad, jak i w kuluarach – pojawiały się kwestie związane z odpowiedzialnością zawodową lekarzy i lekarzy dentystów, delegaci nie pochylili się nad nimi szczegółowo.

Prezes NRL Łukasz Jankowski, ubiegający się wówczas o reelekcję, mówił, że należy położyć silny nacisk na wzmocnienie pionu odpowiedzialności zawodowej. W jego ocenie konieczne jest m.in. poszerzenie kompetencji prawnych i otwarcie na nowe osoby, które charakteryzują się nienaganną postawą etyczną oraz mają niezbędną wiedzę i doświadczenie.

Zdaniem szefa NRL mediacje powinny odbywać się częściej niż dotychczas, choć zdaje on sobie sprawę, że bez zmiany przepisów będzie to szalenie trudne. W jego opinii warto rozważyć wprowadzenie jakiejś formy immunitetu dla sędziów i rzeczników odpowiedzialności zawodowej, tak by mogli liczyć na większą ochronę ze strony organów państwa – w przeszłości osoby pełniące te funkcje stawały się bowiem obiektem ataków.

Co ważne, o tym wszystkim prezes Łukasz Jankowski mówił, zanim doszło do ujawnienia nieprawidłowości w Szpitalu Południowym w Warszawie i zanim tzw. afera Kacprzyka zdominowała debatę publiczną, dając pretekst do oskarżania samorządu lekarskiego o bezczynność, a wręcz ukrywanie nieprawidłowości.

Co jest przeszkodą?

O tym, że środowisko pracuje już nad kompleksową reformą odpowiedzialności zawodowej, Łukasz Jankowski mówił pod koniec września podczas ogólnopolskiego spotkania samorządowego „Punkt Zwrotny – lekarz w systemie ochrony zdrowia”, które odbyło się w Katowicach. Wydarzenie to połączono z posiedzeniem Konwentu Prezesów Okręgowych Rad Lekarskich.

Niedługo potem, na początku października, dyskutowano na ten temat podczas śniadania prasowego w siedzibie Naczelnej Izby Lekarskiej w Warszawie. Przedstawiciele izby przekonywali dziennikarzy, że funkcjonujący w strukturach samorządu pion odpowiedzialności zawodowej ma zbyt mało narzędzi, by działać skutecznie.

– Jako rzecznik 80–90 proc. czasu poświęcam na zmaganie się z procedurami prawnymi, a nie prowadzenie spraw w obszarze odpowiedzialności zawodowej – mówił Michał Osica, Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej Okręgowej Izby Lekarskiej w Łodzi. – Przykładowo: wystąpienie o dokumentację medyczną pacjenta rodzi trudności, bo placówka często nie chce jej wydać. Może to trwać nawet kilka miesięcy – podkreślił.

Kruczki prawne

Nie jest tajemnicą, że obrońcy często chwytają się wszelkich możliwych kruczków prawnych i bezwzględnie wykorzystują luki w przepisach. Zdarzają się nawet sytuacje, że kierują do organów ścigania zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez rzeczników, członków sądu lekarskiego albo biegłych wydających w danej sprawie niekorzystną dla lekarza opinię, próbując w ten sposób wydłużyć postępowanie i wywrzeć presję na te osoby.

Poważnym problemem jest nieodbieranie korespondencji od OROZ. Niekiedy nosi to znamiona celowego działania, choć bywa też konsekwencją nieaktualnych danych adresowych w rejestrach medycznych. – Jeżeli ktoś nie odbiera wezwania, nie ma możliwości złożenia wyjaśnień – mówił Michał Osica.

Wśród dalszych przeszkód wymienił krótki termin przedawnienia. OROZ może wszcząć postępowanie z tytułu odpowiedzialności zawodowej, jeśli od zdarzenia nie minęły więcej niż trzy lata. Co więcej, do prawomocnego zakończenia sprawy musi dojść w ciągu pięciu lat od momentu wystąpienia zdarzenia, a nie od jego ujawnienia.

Osobną kwestią jest postawa Narodowego Funduszu Zdrowia. Płatnik, proszony o udostępnienie dokumentów, odmawia czasem ich wydania, argumentując, że podstawa prawna, na którą powołuje się rzecznik odpowiedzialności zawodowej, nie pozwala na udzielanie takich informacji.

Izby okręgowe przekazały swoje propozycje

Pod koniec sierpnia Naczelna Rada Lekarska powołała Zespół do spraw reformy odpowiedzialności zawodowej. W jego skład wchodzą: Klaudiusz Komor, wiceprezes NRL, Jacek Opinc, Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej, Jacek Fórmaniak, przewodniczący Naczelnego Sądu Lekarskiego, Grzegorz Wrona, pełniący funkcję NROZ w latach 2014–2022, a od niedawna Rzecznik Praw Lekarzy NIL, oraz Piotr Winciunas, były sędzia NSL, a obecnie sekretarz NRL.

– Przepisy regulujące odpowiedzialność zawodową lekarzy wymagają zmian – przekonuje prezes Klaudiusz Komor. W połowie października powołany przez Radę zespół zakończył zbieranie propozycji zmian od izb okręgowych, ale to dopiero początek pracy nad reformą pionu odpowiedzialności zawodowej. – Chcemy je przedyskutować podczas szkolenia dla członków NSL, okręgowych sądów lekarskich oraz NROZ, OROZ i ich zastępców, które na początku listopada odbędzie się w Bydgoszczy – dodaje.

Już na grudniowym posiedzeniu NRL zespół planuje przedstawić członkom Rady główne kierunki zmian – to one mają stać się przedmiotem dalszych intensywnych prac. – Zanim zostaną dopracowane propozycje konkretnych zmian w ustawach czy regulaminach, musimy dokładnie przedyskutować i określić kierunek reformy oraz przewidzieć wszystkie jej następstwa. Nad ostatecznym projektem będzie głosował zjazd, czyli najważniejszy organ naszego samorządu – podsumowuje Klaudiusz Komor.

Pierwszy krok

Wstępnym etapem na drodze do reformy pionu odpowiedzialności zawodowej jest publikacja raportu przygotowanego przez eksperta NRL ds. badań i analiz Artura Białoszewskiego. Przeanalizował on sytuację w różnych krajach świata – od Europy po Australię i Nową Zelandię. Z ponad 90-stronicowego raportu wynika, że struktura zbliżona do polskiej istnieje m.in. w Czechach i we Francji. Analiza rozwiązań międzynarodowych nie daje podstaw do sformułowania wniosku, że przypisanie odpowiedzialności zawodowej do administracji państwowej rozwiąże problemy nadzoru.

„Dla Polski rekomenduje się rozwijanie istniejącego modelu samorządowego przez ujednolicenie informacji dla uczestników, doskonalenie osób prowadzących postępowania, sprawniejsze wykonanie orzeczeń i przejrzystą sprawozdawczość. Zagraniczne praktyki wskazują też możliwości wzmacniania udziału wiedzy prawnej oraz uzupełniania umiejętności lekarza. Zmiany składu orzekającego lub nowe obowiązki wymagają odpowiednich podstaw prawnych” – wskazano w podsumowaniu raportu.

Cel: wzrost zaufania

Podczas niedawnego spotkania z dziennikarzami w NIL przekazano, że w 2024 r. do okręgowych rzeczników odpowiedzialności zawodowej wpłynęły 4034 nowe sprawy, a zakończono – 3702. 47 osobom prawomocnie zawieszono prawo wykonywania zawodu, a sześć osób zostało pozbawionych go całkowicie. Zdaniem Artura Białoszewskiego dane te podważają tezę o bezczynności organów samorządu lekarskiego, lecz jednocześnie dowodzą, że system nie działa w pełni skutecznie.

– Chcielibyśmy, by sądy lekarskie, tak samo jak powszechne, działały po prostu szybko i sprawnie. Postępowanie musi być jednak przede wszystkim wiarygodne i sprawiedliwe, a to rzadko idzie w parze z szybkim tempem – mówi Marcin Karolewski, koordynator Ośrodka Profilaktyki i Strategii Zdrowotnych Centralnego Ośrodka Badań, Innowacji i Kształcenia NIL.

Ekspert dodaje, że samorząd nie chowa głowy w piasek, ale pion odpowiedzialności zawodowej wymaga wzmocnienia, by miał realne narzędzia do wykrywania i karania patologii. – Zależy nam na silnym i skutecznym systemie, który będzie budował zaufanie pacjentów i dawał im poczucie bezpieczeństwa. Pacjent, przychodząc do lekarza, nie powinien mieć żadnych powodów do obaw – podkreśla Marcin Karolewski.

Mariusz Tomczak

Źródło: „Gazeta Lekarska” nr 11/2026