Po wyborach czas na działanie. Priorytety samorządu na lata 2026–2030

Dokumenty uchwalone przez Krajowy Zjazd Lekarzy wyraźnie rysują plany samorządu na najbliższe cztery lata. Przekaz jest prosty: zamiast recenzować i reagować na pomysły Ministerstwa Zdrowia, lekarze chcą sami kształtować debatę.

W czasie XVII Krajowego Zjazdu Lekarzy, który odbył się w dniach 21–22 maja 2026 r. w podwarszawskiej Jachrance, sporo emocji wzbudzały wybory prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej, Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej, a także członków NRL i Naczelnego Sądu Lekarskiego. Szeroko opisaliśmy to w poprzednim wydaniu „Gazety Lekarskiej”.

Ale zjazdy krajowe to przede wszystkim debata o tym, co ważne dla całego środowiska. W kilkusetosobowym gronie rozmawiano o problemach, które na co dzień rzutują na sytuację pacjentów i utrudniają pracę lekarzom. Efekt wielogodzinnych obrad? Podjęto kilkanaście uchwał, kilka apeli i jedno stanowisko. Zjazd pochylił się nie tylko nad kondycją całego systemu ochrony zdrowia, w tym jakością opieki nad pacjentami oraz organizacją pracy kadr medycznych, ale też zajął się wewnętrznymi sprawami samorządu.

Co jest najważniejsze?

Zgodnie z ustawą o izbach lekarskich jedna z kluczowych uchwał podejmowanych przez KZL – najwyższy organ NIL – dotyczy programu działań samorządu na kolejną, czteroletnią kadencję (lata 2026–2030). Nadaje ona ogólny kierunek wysiłkom podejmowanym przez działaczy izb. Daje też liderom NIL i rad okręgowych silny mandat do wychodzenia z inicjatywami, których adresatem są władze państwowe.

W uchwale programowej XVII KZL czytamy m.in., że priorytetem samorządu będzie realizacja zadań wynikających z ustawy o izbach oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu, a także promowanie zasad zapisanych w Kodeksie Etyki Lekarskiej (dla przypomnienia: jego nową wersję uchwalono przed dwoma laty).

Na liście kluczowych zadań znalazła się też „ochrona godności, powagi i etosu lekarza, szanowanie tradycji z uwzględnieniem wolności sumienia oraz prawa do wykonywania wolnego zawodu” – są to fundamentalne wartości dla całego środowiska.

Bez bezpieczeństwa ani rusz

Odpowiedzią na narastającą agresję wobec medyków ma być dalsza walka o poprawę bezpieczeństwa w miejscu pracy. Uczestnicy zjazdu jednoznacznie podkreślili, że warunek ten jest kluczowy dla prawidłowego funkcjonowania całego systemu ochrony zdrowia. I m.in. właśnie dlatego samorząd chce skupić się chociażby na relacjach z tzw. trudnymi pacjentami. W uchwale programowej zadeklarowano też uruchomienie szkoleń z deeskalacji konfliktów, które nauczą lekarzy, jak radzić sobie z agresywnymi osobami i kontrolować napięcie w najtrudniejszych sytuacjach.

Kolejny cel to walka o bezpieczeństwo prawne lekarzy, ale – co warte podkreślenia – z dbałością o interes samego pacjenta. Kluczem ma być trwałe wprowadzenie do systemu tzw. klauzuli wyższego dobra. Obecne regulacje są nastawione głównie na penalizację i szukanie winnego wśród personelu medycznego. Przez to system często marginalizuje potrzeby osób poszkodowanych w wyniku zdarzeń niepożądanych.  

„Oczekuje się wprowadzenia systemu, w którym ocena prawna zdarzeń niepożądanych nie skupiałaby się na ustalaniu winy lekarza, lecz przede wszystkim na skutecznej, niewymagającej procedur sądowych rekompensacie szkód poniesionych przez pacjenta, ustalaniu przyczyn systemowych i zapobieganiu ponownemu wystąpieniu podobnych zdarzeń” – czytamy w podjętej uchwale.

Troska o standardy

Kwestia dostępu do zawodu lekarza i lekarza dentysty od lat budzi ogromne emocje. Stanowisko samorządu jest tu jednak niezmienne: będzie konsekwentnie dążyć do likwidacji uproszczonych trybów zatrudniania. NIL nie zamyka drzwi przed osobami spoza Unii Europejskiej, ale stawia twarde, choć jednakowe dla każdego warunki. Każdy, kto chce leczyć w Polsce, musi spełniać wysokie kwalifikacje oraz wykazać się biegłą znajomością języka polskiego – tak jak absolwenci krajowych uczelni.

Samorząd stawia sobie za cel także podniesienie rangi zawodu, odbudowę zaufania społecznego oraz kontynuowanie dotychczasowych działań na rzecz zapewnienia godziwych zarobków i poszanowania norm czasu pracy. W dalszym ciągu zamierza angażować się na rzecz integracji środowiska lekarskiego i budowy dobrze rozumianej solidarności zawodowej.

Kształcenie przed- i podyplomowe

Kolejny ważny postulat dotyczy studentów. KZL domaga się, aby wszystkie uczelnie kształcące przyszłych lekarzy i lekarzy dentystów podlegały bezpośrednio ministrowi zdrowia. Zdaniem delegatów brak realnej kontroli resortu nad częścią placówek grozi obniżeniem standardów edukacyjnych. W efekcie na rynek mogą trafić absolwenci bez odpowiedniego przygotowania do pracy z pacjentem.

Z kolei w apelu do dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego zwrócono się o zapewnienie lekarzom „dostępu do odtworzenia zrealizowanego kursu do specjalizacji organizowanego przez CMKP przez cały czas trwania szkolenia”. Ułatwi to naukę osobom, które miały przerwy w edukacji ze względów zdrowotnych lub z powodu opieki nad małoletnimi dziećmi.

Zwrócono się też do szefa CMKP o udostępnienie kursów w formie komercyjnej. Jest to kluczowe dla wyrównania szans lekarzy-rodziców, ponieważ po zakończeniu specjalizacji na rynku brakuje niezależnych szkoleń, a jak podkreślono w apelu – dominują konferencje sponsorowane.

Mediacje powinny ruszać szybciej

Kolejna ważna inicjatywa dotyczy obszaru odpowiedzialności zawodowej. Zjazd chce zmiany art. 113 ust. 1 ustawy o izbach tak, aby mediację można było podjąć już na samym początku postępowania wyjaśniającego. Obecnie jest to możliwe dopiero wtedy, gdy lekarz lub lekarz dentysta ma status obwinionego.

Taka reforma znacząco przyspieszyłaby rozwiązywanie sporów i obniżyła ich koszt. „W razie dojścia stron do porozumienia mogłoby się okazać, że prowadzenie szczegółowego postępowania wyjaśniającego (słuchanie świadków, opinie biegłych) nie jest konieczne” – czytamy w uzasadnieniu uchwały.

Zjazd zaproponował dwie propozycje zmian. Pierwsza zakłada następujący zapis: „Rzecznik odpowiedzialności zawodowej w czasie postępowania wyjaśniającego albo sąd lekarski w czasie postępowania przed sądem lekarskim może z inicjatywy lub za zgodą stron skierować sprawę do postępowania mediacyjnego między stronami”.

Druga brzmi: „Rzecznik odpowiedzialności zawodowej w czasie postępowania wyjaśniającego albo sąd lekarski w czasie postępowania przed sądem lekarskim może z inicjatywy lub za zgodą stron skierować sprawę do postępowania mediacyjnego między pokrzywdzonym i lekarzem, którego dotyczy postępowanie, lub między pokrzywdzonym i obwinionym”.

Kto bez kolejki?

W czasie zjazdu powróciła dyskusja nad potrzebą przyznania lekarzom i lekarzom dentystom – szczególnie seniorom – prawa do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością. Podczas debat na sali obrad pojawiły się jednak głosy, że taki przywilej mógłby spotkać się z negatywnym odbiorem społecznym.

Większość delegatów ostatecznie poparła uchwałę, uznając, że taka pomoc powinna należeć się przede wszystkim osobom najstarszym, które z racji wieku częściej chorują. Zwolennicy tego rozwiązania podkreślali, że wielu lekarzy seniorów wciąż pracuje zawodowo, więc łatwiejszy dostęp do świadczeń pozwoli im zostać przy swoich pacjentach.

Kompetencje pielęgniarek na cenzurowanym

Jedyne stanowisko przyjęte przez XVII KZL dotyczy projektu ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej. Zaniepokojenie wzbudził zamiar zmiany formy i zakresu pracy pielęgniarek. Delegaci ocenili, że część proponowanych w projekcie rozwiązań to w istocie próba przekazania im kompetencji, które do tej pory były zarezerwowane wyłącznie dla lekarzy.

Chodzi w szczególności o takie zapisy, jak: „przeprowadzanie oceny stanu zdrowia i rozwoju dziecka oraz osoby dorosłej” czy „wystawianie skierowań na wykonanie określonych badań diagnostycznych, w tym medycznej diagnostyki laboratoryjnej i obrazowej”. Ponadto lekarze dopatrują się w tych propozycjach próby nadania pielęgniarkom kompetencji w zakresie orzekania o śmierci – początkowo w obszarze opieki paliatywnej i długoterminowej – oraz orzekania o niezdolności do pracy.

„Wprowadzenie do polskiego systemu zaawansowanej praktyki pielęgniarek (APN) nie powinno stać się narzędziem do zaspokajania postulatów kompetencyjnych niektórych środowisk pielęgniarskich” – czytamy w omawianym stanowisku. Dlatego KZL zwrócił się do ministra zdrowia o ponowne przeanalizowanie kształtu tych przepisów, tak by regulacje nie służyły wyłącznie „redukcji kosztów udzielania świadczeń czy redukcji zatrudnienia lekarzy w placówkach medycznych wdrażających model APN”.

Na styku onkologii i stomatologii

Zjazd zaapelował do ministra zdrowia i Rzecznika Praw Pacjenta o podjęcie działań mających na celu ustawowe uregulowanie udziału lekarza dentysty w publicznym systemie w przypadku chorób nowotworowych. Celem jest zapobieganie powikłaniom wynikającym z nieadekwatnego przygotowania stomatologicznego pacjentów onkologicznych, a także włączenie lekarzy dentystów w szeroko rozumiany proces wczesnego wykrywania zmian nowotworowych w obrębie głowy i szyi.

W uzasadnieniu apelu podkreślono, że brak odpowiedniego przygotowania stomatologicznego czasami skutkuje przerwaniem terapii onkologicznej, a w skrajnych przypadkach może prowadzić nawet do śmierci. Z kolei rosnąca liczba zachorowań na nowotwory jamy ustnej przy jednoczesnym upowszechnieniu badań obrazowych w gabinetach powinna skłonić do przyznania lekarzom dentystom prawa do wystawiania kart DiLO. Ci ostatni bowiem „realnie są lekarzami podstawowej opieki zdrowotnej dla regionu jamy ustnej”.

Reforma psychiatrii

Do ministra zdrowia zaapelowano też o kontynuowanie reformy psychiatrii zgodnie z rekomendacjami Zespołu do spraw Zmian Systemowych w Centrach Zdrowia Psychicznego. W szczególności chodzi o utrzymanie modelu odpowiedzialności terytorialnej, który jest testowany w pilotażu CZP, oraz powołanie ośrodka eksperckiego monitorującego reformę w psychiatrii osób dorosłych i dzieci.

Ponadto delegaci wezwali do wdrożenia rekomendacji z raportu Porozumienia Rezydentów OZZL, m.in. poprzez ograniczenie liczby pacjentów pozostających pod opieką jednego lekarza dyżurnego do maksymalnie 100 osób. Chodzi o to, by reforma – tak bardzo oczekiwana – nie została sprowadzona wyłącznie do kwestii biurokratyczno-finansowych.

Zwłaszcza wśród psychiatrów istnieją obawy związane z ryzykiem odejścia od kluczowych założeń modelu wypracowanego podczas pilotażu, np. od odpowiedzialności terytorialnej oraz aktywnej i skoordynowanej opieki. „Środowisko lekarskie z niepokojem obserwuje również nasilającą się biurokratyzację systemu i pracy lekarzy, w której mechanizmy administracyjne i sprawozdawcze zaczynają dominować nad rzeczywistymi potrzebami zdrowotnymi pacjentów” – dodano.

Badania kliniczne

Zjazd zobowiązał NRL do wystąpienia do właściwych organów administracji publicznej – w szczególności do ministra zdrowia i prezesa Agencji Badań Medycznych – z wnioskiem o zmianę przepisów ustawy o badaniach klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi. Przed sformułowaniem konkretnych propozycji Rada ma przeprowadzić konsultacje z komisjami bioetycznymi, lekarzami zasiadającymi w zespołach opiniujących oraz ekspertami.

Postulaty dotyczą m.in. uzależnienia waloryzacji opłat za składane wnioski od średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych oraz odejścia od równego podziału wynagrodzeń w zespołach opiniujących na rzecz stawek powiązanych z realnym wkładem pracy. Zdaniem KZL dotychczasowe opłaty należy zweryfikować pod kątem tego, czy rzetelnie pokrywają koszty i czas poświęcony na ocenę etyczną badań.

Co jeszcze?

Szczegółowa analiza każdego dokumentu przyjętego przez zjazd w jednym tekście jest niemożliwa. Zwłaszcza że o brzmienie niektórych zdań delegaci czasami długo się spierali na sali obrad, przytaczając czasami różnorodne argumenty. Po pełne wersje dokumentów odsyłamy zatem na stronę www.nil.org.pl – do specjalnej zakładki poświęconej XVII KZL. Są tam m.in. uchwały dotyczące zmian regulaminu NRL oraz regulaminów działania Krajowej Komisji Wyborczej i okręgowych komisji wyborczych oraz apele m.in. w sprawie zasad zwalniania z obowiązku opłacania składki członkowskiej.

W apelu do NRL dotyczącym organizacji zjazdów okręgowych w formie hybrydowej podkreślono, że „regulaminy ORL nie dysponują w wielu przypadkach mechanizmami umożliwiającymi organizację zjazdów oraz przeprowadzania wyborów do organów w formie hybrydowej”.

Mariusz Tomczak

Źródło: „Gazeta Lekarska” nr 7-8/2026