Blisko chorego. Jak miasta wspierają osoby z demencją

To na poziomie lokalnym rozstrzyga się, czy osoby z chorobą Alzheimera i ich bliscy otrzymają realną pomoc. Przegląd działań największych polskich miast pokazuje, że samorządy wypełniają lukę systemową, oferując m.in. diagnostykę i opiekę dzienną.

Inicjatywy podejmowane na szczeblu lokalnym dowodzą, że walka z wyzwaniami, jakie niesie choroba Alzheimera, odbywa się na różne sposoby. I choć nie wszędzie problem jest traktowany z tą samą uwagą, podejmowane działania realnie pomagają chorym i ich rodzinom.

Katowice, Gdańsk

Stolica Górnego Śląska stawia na profilaktykę: mieszkańcy powyżej 60. roku życia mogą korzystać z szeregu bezpłatnych badań ukierunkowanych m.in. na wczesne wykrywanie zaburzeń otępiennych. W ubiegłym roku z tej możliwości skorzystało 288 seniorów. Jak wyjaśnia Dariusz Czapla z katowickiego magistratu, wyniki analizują lekarze, którzy w razie potrzeby kierują pacjentów na konsultacje – geriatryczne lub neurologiczne – realizowane w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Podobny kierunek wybrało Pomorze. W ramach programu „Gdańsk Wybiera Zdrowie” luty 2026 r. upłynął pod znakiem walki z chorobami otępiennymi. Mieszkańcy mogli skorzystać z bezpłatnych badań pamięci (testy MMSE) oraz konsultacji geriatrycznych i psychologicznych. – W tym roku seniorzy wezmą też udział w zajęciach wspierających sprawność umysłową i fizyczną. Realizujemy je poprzez konkursy dla organizacji pozarządowych i podmiotów leczniczych – wyjaśnia Marcin Szeląg z UM w Gdańsku. Oferta obejmuje m.in. konsultacje z fizjoterapeutami i rehabilitantami oraz wykłady edukacyjne.

Toruń, Bydgoszcz

Kilka tygodni temu w grodzie Kopernika odbyło się pierwsze spotkanie grupy wsparcia od hasłem „Zrozumieć Alzheimera – razem możemy więcej”. Ma ona na celu wzmocnienie kompetencji opiekunów i zapewnienie im pomocy emocjonalnej. Chodzi o to, by bliscy osób chorych wiedzieli, że w swoich codziennych trudach nie są pozostawieni sami sobie. – Spotkania tworzą przestrzeń do wymiany doświadczeń i zdobycia praktycznej wiedzy oraz stanowią okazję do otrzymania specjalistycznych wskazówek – wyjaśnia Marcin Centkowski, rzecznik prasowy prezydenta Torunia.

W pobliskiej Bydgoszczy działa Dom Dziennego Pobytu, którego część jest przeznaczona dla seniorów z chorobą Alzheimera. Placówka zapewnia profesjonalną opiekę i aktywizację w ciągu dnia, co pozwala opóźnić postęp choroby i odciąża opiekunów. Dodatkowo osoby, które zajmują się niesamodzielnymi bliskimi, mogą brać udział w specjalnych programach i różnych projektach wspierających.

– Jeśli mieszkanka lub mieszkaniec wraz z rozwojem choroby ma problem z podejmowaniem świadomych i racjonalnych decyzji, MOPS występuje na drogę postępowania sądowego z wnioskiem o umieszczenie w domu pomocy społecznej bez ich zgody. Tego typu postępowanie inicjowane jest w wyjątkowych sytuacjach, najczęściej w przypadku osób samotnych, które nie mogą liczyć na ochronę interesów życiowych i majątkowych ze strony najbliższych krewnych – informuje Marta Stachowiak, rzecznik prezydenta Bydgoszczy.

Wrocław, Opole

Jak podkreśla Justyna Rządeczko z wrocławskiego magistratu, w Dziennym Domu Pomocy „Na Ciepłej” powstało pierwsze w kraju Centrum Spotkań dla osób w początkowej fazie chorób otępiennych. Placówka łączy specjalistyczną terapię i psychoedukację z bogatym programem aktywizacji dla seniorów, który obejmuje m.in. arteterapię, rehabilitację oraz zajęcia kulinarne i teatralne. Miasto kładzie też coraz większy nacisk na opiekę domową – obecnie systemem usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania objętych jest ponad 500 osób z zaburzeniami otępiennymi.

Na wielotorową pomoc stawia też Opole: od opieki dziennej, poprzez doradztwo i wsparcie psychologiczne, po infolinie dla mieszkańców. Działania są realizowane przez Środowiskowy Dom Samopomocy dla Osób z Zaburzeniami Psychicznymi „Magnolia”, domy pomocy społecznej oraz Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie. Jak zapewnia Adam Leszczyński, rzecznik prasowy opolskiego magistratu, pracownicy socjalni przechodzą szkolenia, by jak najlepiej odpowiadać na potrzeby osób z chorobami otępiennymi i ich opiekunów.

Kraków, Lublin, Kielce

Miejskie Centrum Opieki dla Osób Starszych, Przewlekle Niepełnosprawnych oraz Niesamodzielnych w Krakowie zapewnia m.in. kompleksową opiekę nad osobami cierpiącymi na choroby otępienne i po udarach mózgu. Joanna Dubiel z krakowskiego UM wyjaśnia, że realizowane są w nim usługi opiekuńczo-pielęgnacyjne i zajęcia terapeutyczne, udziela się informacji i porad oraz zapewnia możliwość wypożyczenia sprzętu medycznego.

Lubelski model opieki nad osobami z chorobą Alzheimera opiera się na wspieraniu samodzielności. Ważną rolę odgrywają środowiskowe domy samopomocy, które pomagają im funkcjonować w środowisku rodzinnym. – System uzupełniają centra dziennego pobytu oraz kluby seniora. To miejsca, gdzie podopieczni mogą rozwijać pasje i zdobywać nowe umiejętności, a jednocześnie mają stały dostęp do psychologa, rehabilitanta czy pracownika socjalnego – wyjaśnia Anna Czerwonka z Kancelarii Prezydenta Miasta Lublin.

W Kielcach kluczowym elementem wsparcia jest funkcjonujący od prawie dwóch dekad Ośrodek Wsparcia Dziennego dla Osób Chorych na Alzheimera. Składa się z dwóch placówek, ośrodka głównego i filii, które oferują łącznie kilkadziesiąt miejsc i zapewniają szeroki wachlarz zajęć: od dogoterapii i muzykoterapii, poprzez treningi orientacji, aż po terapię ręki.

– Placówki zapewniają opiekę dzienną oraz prowadzą działania terapeutyczne i usprawniające. Nad stanem zdrowia uczestników czuwa pielęgniarka. Miasto współpracuje też z podmiotami ochrony zdrowia i organizacjami prowadzącymi działania na rzecz seniorów i osób wymagających wsparcia – informuje Barbara Sipa, rzecznik UM Kielce.

Poznań, Łódź

Liczne działania na rzecz osób cierpiących na choroby otępienne i ich opiekunów podejmowane są w stolicy Wielkopolski. Kluczowym punktem na mapie wsparcia jest Ośrodek Geriatryczno-Gerontologiczny przeznaczony dla osób z chorobą Alzheimera i innymi zaburzeniami, a także ich rodzin i opiekunów.

Jak wyjaśnia Magdalena Pietrusik-Adamska, dyrektor Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych UM w Poznaniu, placówka umożliwia szybkie rozpoznanie choroby w oparciu o konsultacje lekarza i psychologa. Na tej podstawie wdrażany jest zindywidualizowany program rehabilitacji m.in. z udziałem fizjoterapeuty. Ważnym elementem są grupy terapeutyczne dla rodzin, które oferują wsparcie i porady specjalistów.

W Łodzi osoby z chorobami otępiennymi mogą liczyć na wsparcie zapewniane przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Wydział Zdrowia i Spraw Społecznych UM we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Jedną z podstawowych form pomocy są szeroko rozumiane usługi opiekuńcze świadczone przez cały tydzień w godz. 6.00–21.00.

– Obejmują one pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, pielęgnację zaleconą przez lekarza oraz wsparcie w utrzymywaniu kontaktów społecznych. Zakres tej pomocy ustalamy indywidualnie w zależności od stanu zdrowia i sytuacji rodzinnej. Osoby z chorobami otępiennymi mogą również korzystać ze specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, które są realizowane przez wykwalifikowaną kadrę i obejmują m.in. rehabilitację i trening samodzielności – informuje Aleksandra Kręcka, zastępca dyrektora Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych UM w Łodzi.

Olsztyn, Gorzów Wielkopolski

W Olsztynie działania na rzecz osób cierpiących na choroby otępienne i ich opiekunów podejmowane są zarówno w miejscu zamieszkania, jak i w kilku placówkach. – Instytucjonalna forma wsparcia skierowana do osób cierpiących na choroby otępienne realizowana jest w dziewięciu środowiskowych domach samopomocy, w czterech domach pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych oraz w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych – mówi Patryk Pulikowski, rzecznik prasowy olszyńskiego UM.

W Gorzowie Wielkopolskim wsparcie dla osób z chorobami otępiennymi realizowane jest w ramach systemu pomocy społecznej, programów rządowych oraz działań prowadzonych przez miejskie jednostki i organizacje pozarządowe. Kluczowym ogniwem jest Gorzowskie Centrum Pomocy Rodzinie, które zapewnia m.in. pomoc w codziennym funkcjonowaniu i czynnościach pielęgnacyjnych.

– W sytuacji gdy opieka środowiskowa okazuje się niewystarczająca i osoba wymaga całodobowego wsparcia, możliwe jest skierowanie do domu pomocy społecznej. Miasto realizuje również program Korpus Wsparcia Seniorów, którego celem jest zwiększenie bezpieczeństwa osób starszych m.in. poprzez systemy teleopieki i monitoring sytuacji osób samotnych – podkreśla Wiesław Ciepiela, rzecznik tamtejszego magistratu.

Mariusz Tomczak

Źródło: „Gazeta Lekarska” nr 4/2026