Siedem (nie)oczywistych faktów o samorządzie lekarskim

Izby lekarskie zrzeszają obecnie ok. 222 tys. członków, a zawód lekarza i lekarza dentysty wykonuje ok. 208 tys. osób, w tym kilkaset z podwójnym prawem wykonywania zawodu – wynika z Centralnego Rejestru Lekarzy.

Zgodnie z ustawą o izbach lekarskich samorząd zawodowy lekarzy i lekarzy dentystów tworzą członkowie izb. Samorząd reprezentuje ich, a także sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu. W realizacji swoich zadań jest niezależny i podlega wyłącznie przepisom prawa.

Naczelną Izbę Lekarską tworzą członkowie jej organów, a izby okręgowe i Wojskową Izbę Lekarską – lekarze i lekarze dentyści w pisani na listę członków. Obecnie funkcjonują 23 „okręgówki” oraz izba wojskowa, która – choć działa w całym kraju – ma status izby okręgowej. Na mocy ustawy członkowie są zobowiązani przestrzegać zasad etyki lekarskiej i przepisów związanych z wykonywaniem zawodu oraz stosować się do uchwał organów izb.

1

36,5 roku mija od I Krajowego Zjazdu Lekarzy. Obradowano w dniach 10-12 grudnia 1989 r. w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Obrady poprzedziły je intensywne przygotowania rozpoczęte m.in. dzięki uchwaleniu ustawy o izbach – doszło do tego 17 maja 1989 r. w schyłkowej fazie PRL. Miesiąc później powstał 177-osobowy Komitet Organizacyjny Izb Lekarskich, w którego skład weszli m.in. działacze NSZZ „Solidarność”. Pracami 29-osobowego prezydium kierował prof. Jacek Żochowski.

„W dniu 10 listopada 1989 roku spieszyłem z ochotą i wielkim wzruszeniem na pierwsze zebranie reaktywowanych izb lekarskich. Przeżywałem ogromną radość, myśląc, że oto wraca Polska. Ta Polska, która skończyła się dla mnie 1 września 1939 roku” – wspominał prof. Jan Nielubowicz, późniejszy honorowy prezes NRL, na łamach pierwszego numeru „Gazety Lekarskiej”.

2

495 delegatów – w tym 388 lekarzy i 107 lekarzy dentystów – weźmie udział w Krajowym Zjeździe Lekarzy (KZL) X kadencji (lata 2026-2030). Podział mandatów wynika z uchwały Naczelnej Rady Lekarskiej z 20 lutego br. Najwięcej delegatów ma OIL w Warszawie (83). Druga w kolejności jest OIL w Krakowie (45), trzecia Śląska IL (44), czwarta – Dolnośląska IL (41), a piąta – Wielkopolska IL (39).

Najmniejszą liczbę delegatów mają izby z siedzibą w Gorzowie Wielkopolskim i Płocku (po trzech), w Koszalinie i Tarnowie (po czterech), a także w Częstochowie i Zielonej Górze (po pięciu). W dalszej kolejności jest Kujawsko-Pomorska OIL (ośmiu) oraz OIL w Opolu i Beskidzka IL (po dziewięciu). Warmińsko-Mazurska IL dysponuje 10 mandatami, tak jak wojskowa.

3

16 zjazdów krajowych odbyło się od reaktywacji samorządu lekarskiego na przełomie lat 80. i 90. XX wieku. Jeden nie doszedł do skutku z powodu pandemii COVID-19. Krajowy Zjazd Lekarzy jest najliczniejszym organem Naczelnej Izby Lekarskiej. To forum poświęcone debacie nad kluczowymi kwestiami dla środowiska, podczas którego delegaci podsumowują aktywność władz NIL oraz wytyczają kierunki działań na kolejne lata.

Zgodnie z ustawą o izbach KZL m.in. ustanawia zasady etyki lekarskiej, uchwala program działalności samorządu oraz rozpatruje i zatwierdza sprawozdania: Naczelnej Rady Lekarskiej, Naczelnej Komisji Rewizyjnej, Naczelnego Sądu Lekarskiego, Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej i Krajowej Komisji Wyborczej. Ustala też zasady podziału składki członkowskiej.

4

Co 4 lata Krajowy Zjazd Lekarzy zwołuje Naczelna Rada Lekarska. W ustawie jest też wskazane, że jego uczestnikami są delegaci wybrani przez zjazdy okręgowe oraz, choć tylko z głosem doradczym, niebędący delegatami członkowie ustępujących organów Naczelnej Izby Lekarskiej. Kadencja organów izb trwa cztery lata. Działają one do pierwszego posiedzenia nowo wybranych gremiów.

Z kolei zjazd nadzwyczajny zwołuje NRL z własnej inicjatywy, na wniosek Naczelnej Komisji Rewizyjnej lub na wniosek co najmniej 1/3 rad okręgowych. Obraduje wyłącznie nad sprawami, dla których został zwołany. Ostatni zjazd nadzwyczajny odbył się w maju 2024 r. w Łodzi – uchwalono wówczas nowy Kodeks Etyki Lekarskiej.

5

6 prezesów kierowało Naczelną Radą Lekarską od chwili odrodzenia samorządu w 1989 r. Pierwszym szefem był prof. Tadeusz Chruściel (I kadencja, lata 1989-1993), którego 16. rocznica śmierci przypadła 11 lutego br. W jego opinii reaktywowane izby miały „połączyć w działaniu” lekarzy, którzy dotychczas byli niczym „samotne wyspy”.

Później funkcję prezesa NRL sprawowali kolejno: Krzysztof Madej (II-III kadencja, lata 1993-2001), Konstanty Radziwiłł (IV-V kadencja, lata 2001-2010), Maciej Hamankiewicz (VI-VII kadencja, lata 2010-2018), prof. Andrzej Matyja (VIII kadencja, lata 2018-2022), Łukasz Jankowski (IX kadencja, 2022-nadal). W czasie wyborów cztery lata temu Łukasz Jankowski otrzymał 252 głosy, a jego kontrkandydat Andrzej Matyja – 192.

6

75 osób weszło w skład Naczelnej Rady Lekarskiej cztery lata temu, z czego 51 osób wyłoniono na Krajowym Zjeździe Lekarzy. Zgodnie z ustawą NRL kieruje działalnością Naczelnej Izby Lekarskiej w okresie między zjazdami, w tym m.in. reprezentuje i chroni interesy zawodowe członków samorządu oraz wykonuje uchwały KZL.

Co najmniej jeden z wiceprezesów NRL musi być lekarzem dentystą, a do prezydium mogą zostać wybrani wyłącznie członkowie Rady niebędący szefami ORL. Prawo udziału w posiedzeniach NRL i jej prezydium z głosem doradczym mają: przewodniczący Naczelnej Komisji Rewizyjnej, przewodniczący Naczelnego Sądu Lekarskiego i Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej.

7

10 lat wynosi minimalny okres wykonywania zawodu, aby kandydować na funkcję rzecznika odpowiedzialności zawodowej, jego zastępcy czy członka sądu lekarskiego. Funkcje rzecznika odpowiedzialności zawodowej i przewodniczącego sądu lekarskiego – podobnie jak prezesa, wiceprezesa, sekretarza, skarbnika rady i przewodniczącego komisji rewizyjnej – można nieprzerwanie pełnić nie dłużej niż przez dwie następujące po sobie kadencje.

Z ustawy wynika też, że rzecznik odpowiedzialności zawodowej i jego zastępcy oraz członkowie sądu lekarskiego i komisji rewizyjnej nie mogą należeć do innego organu izby lekarskiej – wyjątkiem jest Krajowy Zjazd Lekarzy i zjazd okręgowy.

Mariusz Tomczak

Źródło: „Gazeta Lekarska” nr 5/2026